Zastanawialiście się kiedyś, ile tak naprawdę jest typów osobowości? To pytanie, które nurtuje wiele osób, a odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. W psychologii istnieje bowiem wiele różnych modeli klasyfikacji, które próbują opisać złożoność ludzkiej psychiki. W tym artykule przyjrzymy się najpopularniejszym z nich, wyjaśnimy, czym się różnią i jak wiedza o nich może pomóc nam lepiej zrozumieć siebie i otaczających nas ludzi.
Nie ma jednej liczby typów osobowości, różne modele psychologiczne oferują odmienne klasyfikacje ludzkiej psychiki.
- W psychologii nie ma jednej, uniwersalnej liczby typów osobowości; różne teorie proponują odmienne klasyfikacje.
- Najpopularniejsze modele to MBTI (16 typów), Wielka Piątka (5 wymiarów cech) i Enneagram (9 typów motywacji).
- MBTI opiera się na preferencjach Junga, Wielka Piątka to model naukowy (OCEAN), a Enneagram skupia się na wewnętrznych motywacjach i lękach.
- Wiedza o typach osobowości pomaga w rozwoju osobistym, budowaniu relacji i karierze, ale wymaga krytycznego podejścia do testów online.
Ile jest typów osobowości? Dlaczego to pytanie nie ma prostej odpowiedzi
Pytanie o liczbę typów osobowości jest jednym z tych, na które próbowano odpowiedzieć od wieków. Już starożytni Grecy, a konkretnie Hipokrates, próbowali klasyfikować ludzi na podstawie czterech podstawowych temperamentów: sangwinika, choleryka, melancholika i flegmatyka. Opierał się on na teorii humorów, czyli czterech płynów ustrojowych, których dominacja miała wpływać na usposobienie człowieka. Choć ta koncepcja z perspektywy współczesnej nauki jest przestarzała, stanowi ona fascynujący przykład wczesnych prób zrozumienia i uporządkowania ludzkiej psychiki. Pokazuje, że potrzeba kategoryzowania i opisywania ludzkich charakterów jest z nami od bardzo dawna.
Kluczowe dla zrozumienia, dlaczego nie ma jednej prostej odpowiedzi na pytanie o liczbę typów osobowości, jest rozróżnienie między dwoma głównymi podejściami: typologicznym i cechowym. Podejście typologiczne, do którego zaliczamy na przykład MBTI czy Enneagram, stara się przypisać jednostkę do jednej z określonej liczby, stosunkowo sztywnych kategorii. Osoba albo jest tego typu, albo tamtego. Z drugiej strony, podejście cechowe, którego przykładem jest model Wielkiej Piątki, postrzega osobowość jako zbiór wymiarów, na których każda osoba znajduje się w pewnym miejscu. Nie dzielimy ludzi na typy, ale opisujemy ich pod względem natężenia poszczególnych cech, takich jak na przykład otwartość czy sumienność. Ta fundamentalna różnica w filozofii modelowania osobowości sprawia, że porównywanie liczby "typów" w różnych teoriach jest często jak porównywanie jabłek z pomarańczami.
Model MBTI: 16 typów osobowości i jego fenomen
Model Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) to bez wątpienia jeden z najbardziej rozpoznawalnych i popularnych narzędzi do opisu osobowości, szczególnie w kulturze internetowej i w obszarze coachingu. Jego korzenie sięgają prac szwajcarskiego psychiatry Carla Gustava Junga, który opisał podstawowe postawy psychiczne ekstrawersję i introwersję oraz cztery funkcje psychiczne: myślenie, uczucie, percepcję i intuicję. Katharine Cook Briggs i jej córka Isabel Myers rozwinęły te koncepcje, tworząc kwestionariusz, który miał pomagać ludziom identyfikować ich naturalne preferencje. Fenomen MBTI polega na jego przystępności i tym, że dostarcza ludziom gotowych etykietek, które często trafnie opisują ich sposób funkcjonowania. Jednakże, środowisko naukowe podchodzi do MBTI z pewną rezerwą, wskazując na jego ograniczenia metodologiczne.
Model MBTI opiera się na czterech parach przeciwstawnych preferencji, które wspólnie definiują jeden z 16 typów osobowości:
- Ekstrawersja (E) vs Introwersja (I): Określa, skąd czerpiemy energię ze świata zewnętrznego i interakcji (E) czy z własnych myśli i refleksji (I).
- Poznanie (S) vs Intuicja (N): Opisuje, w jaki sposób zbieramy informacje skupiając się na konkretach i faktach (S) czy na ogólnym obrazie i możliwościach (N).
- Myślenie (T) vs Odczuwanie (F): Wskazuje, jak podejmujemy decyzje kierując się logiką i obiektywnymi kryteriami (T) czy wartościami i wpływem na ludzi (F).
- Osądzanie (J) vs Obserwacja (P): Dotyczy naszego stylu życia i organizacji preferując strukturę i planowanie (J) czy elastyczność i spontaniczność (P).
Kombinacja tych czterech preferencji daje w sumie 16 unikalnych typów osobowości. Każdy z nich jest często określany barwną, opisową nazwą, na przykład "Architekt" (INTJ) dla osoby analitycznej i strategicznej, czy "Animator" (ESFP) dla kogoś energicznego i towarzyskiego. Te nazwy pomagają w łatwiejszym zapamiętaniu i identyfikacji poszczególnych profili, dodając modelowi pewnego uroku i przystępności.
Mimo swojej popularności, model MBTI jest przedmiotem licznych kontrowersji w środowisku naukowym. Głównym zarzutem jest niska rzetelność testu wiele badań wykazało, że osoby rozwiązujące test ponownie po pewnym czasie często otrzymują inny wynik, co podważa jego stabilność. Ponadto, MBTI tworzy sztuczne dychotomie, dzieląc ludzi na dwie sztywne kategorie w każdej parze preferencji, podczas gdy w rzeczywistości cechy te często występują na kontinuum i większość ludzi znajduje się gdzieś pośrodku. To sprawia, że model ten jest bardziej narzędziem do samopoznania niż precyzyjnym naukowym narzędziem diagnostycznym.
Wielka Piątka: Naukowe spojrzenie na cechy charakteru
Pięcioczynnikowy Model Osobowości, znany szerzej jako Wielka Piątka (Big Five), jest obecnie jednym z najbardziej uznanych i najlepiej przebadanych naukowo modeli opisu osobowości. W przeciwieństwie do podejścia typologicznego, Wielka Piątka nie przypisuje ludzi do sztywnych kategorii. Zamiast tego, opisuje osobowość jako zestaw pięciu szerokich wymiarów, czyli cech, na których każda osoba znajduje się w innym punkcie. To podejście pozwala na bardziej subtelne i precyzyjne opisanie indywidualnych różnic. Model ten jest często przedstawiany za pomocą akronimu OCEAN, który tworzą pierwsze litery nazw pięciu głównych cech.
Otwartość na doświadczenie opisuje stopień, w jakim ktoś jest ciekawy świata, otwarty na nowe idee, doświadczenia i wartości. Osoby wysoko punktujące w tej skali są zazwyczaj kreatywne, pomysłowe i chętne do eksplorowania nieznanego. Z kolei osoby o niższej otwarciu mogą preferować rutynę, być bardziej praktyczne i skoncentrowane na tym, co znane.
Sumienność odnosi się do poziomu organizacji, odpowiedzialności i samodyscypliny. Osoby sumienne są zazwyczaj dobrze zorganizowane, punktualne, pracowite i dążą do osiągania celów. Ci, którzy uzyskują niskie wyniki, mogą być bardziej spontaniczni, mniej zdyscyplinowani i czasem chaotyczni.
Ekstrawersja opisuje, gdzie jednostka lokuje swoją energię i jak wchodzi w interakcje z otoczeniem. Ekstrawertycy są zazwyczaj towarzyscy, energiczni, asertywni i czerpią radość z kontaktów z innymi. Introwertycy natomiast są bardziej powściągliwi, wolą spędzać czas w mniejszym gronie lub samotnie i czerpią energię z wewnętrznych przemyśleń.
Ugodowość określa, jak osoba podchodzi do relacji z innymi, czy jest skłonna do współpracy, empatii i życzliwości. Osoby ugodowe są zazwyczaj pomocne, ufne i nastawione na kompromis. Ci o niższej ugodowości mogą być bardziej rywalizacyjni, sceptyczni i skłonni do kwestionowania innych.
Neurotyczność opisuje tendencję do doświadczania negatywnych emocji, takich jak lęk, smutek czy drażliwość, oraz ogólną stabilność emocjonalną. Osoby z wysokim poziomem neurotyczności mogą być bardziej podatne na stres i trudności w radzeniu sobie z emocjami. Niska neurotyczność wiąże się ze spokojem, stabilnością emocjonalną i odpornością na stres.
Enneagram: 9 motywacji kierujących Twoim życiem
Enneagram to kolejny popularny model, który opisuje dziewięć typów osobowości, ale jego podejście znacząco różni się od MBTI czy Wielkiej Piątki. Kluczowa różnica polega na tym, że Enneagram skupia się przede wszystkim na wewnętrznych motywacjach, podstawowych lękach i pragnieniach, które kierują naszym zachowaniem, a nie na obserwowalnych cechach czy preferencjach poznawczych. Podczas gdy MBTI opisuje, jak przetwarzamy informacje i podejmujemy decyzje, a Wielka Piątka opisuje nasze cechy charakteru, Enneagram zagłębia się w to, dlaczego robimy to, co robimy.
Model ten wyróżnia dziewięć podstawowych typów osobowości, z których każdy ma swoje unikalne wzorce myślenia, odczuwania i działania, a także specyficzne, głęboko zakorzenione lęki i pragnienia. Na przykład, Typ 1, zwany "Perfekcjonistą", kieruje się pragnieniem bycia dobrym i unikania zła, a jego podstawowym lękiem jest bycie wadliwym. Typ 2, "Dawca", motywowany jest potrzebą bycia kochanym i docenianym, a lęka się bycia niepotrzebnym. Typ 3, "Wykonawca", dąży do sukcesu i podziwu, a boi się bycia bezwartościowym. Te głębokie motywacje stanowią rdzeń każdego typu.
Ciekawym aspektem Enneagramu jest koncepcja "skrzydeł". Zakłada ona, że na naszą osobowość wpływają również cechy jednego z dwóch sąsiednich typów. Na przykład, Typ 1 może mieć "skrzydło" typu 2 lub typu 9, co oznacza, że jego podstawowe cechy Perfekcjonisty będą wzbogacone o pewne elementy Dawcy (np. większa troska o innych) lub Obserwatora (np. większa potrzeba spokoju i harmonii). Skrzydła dodają niuansów i indywidualności do każdego z dziewięciu podstawowych typów, tworząc bardziej złożony obraz osobowości.
Wybór modelu: Jak praktycznie wykorzystać wiedzę o typach osobowości
Zrozumienie swojej osobowości i różnic między ludźmi może przynieść wiele korzyści w życiu zawodowym. W kontekście rozwoju osobistego, świadomość swoich mocnych stron i potencjalnych obszarów do rozwoju pozwala na bardziej świadome wybory ścieżki kariery. Doradztwo zawodowe często wykorzystuje narzędzia oparte na modelach osobowości, aby pomóc jednostkom znaleźć pracę zgodną z ich predyspozycjami. Warto jednak zaznaczyć, że w środowisku biznesowym i rekrutacyjnym, model Wielkiej Piątki jest często preferowany ze względu na swoje naukowe podstawy i rzetelność, podczas gdy MBTI i Enneagram są częściej stosowane w coachingu i rozwoju osobistym.
Świadomość różnic w typach osobowości to potężne narzędzie do budowania lepszych relacji z innymi. Kiedy rozumiemy, dlaczego ktoś zachowuje się inaczej niż my, dlaczego inaczej komunikuje się lub podejmuje decyzje, łatwiej nam o empatię i unikanie konfliktów. Na przykład, zrozumienie, że introwertyk potrzebuje czasu na regenerację po spotkaniu towarzyskim, podczas gdy ekstrawertyk czerpie z niego energię, może zapobiec wielu nieporozumieniom. Podobnie, wiedza o tym, że ktoś preferuje konkretne fakty (typ S w MBTI), podczas gdy inny skupia się na ogólnym obrazie (typ N), może znacząco usprawnić komunikację.
W dobie internetu dostępnych jest mnóstwo testów osobowości, które obiecują szybkie i łatwe określenie naszego typu. Należy jednak podchodzić do nich z dużą dozą krytycyzmu. Oto kilka wskazówek, na co zwrócić uwagę:
- Źródło testu: Czy test został stworzony przez renomowaną instytucję naukową, czy jest to przypadkowa strona internetowa?
- Metodologia: Czy test opiera się na uznanym modelu (np. Wielkiej Piątki) czy na mniej zweryfikowanych teoriach?
- Rzetelność i trafność: Czy test wspomina o tym, jak często wyniki są powtarzalne i czy faktycznie mierzą to, co deklarują? Wiele testów online, zwłaszcza tych bazujących na MBTI, ma z tym problem.
- Interpretacja wyników: Czy wyniki są przedstawione w sposób uproszczony i stereotypowy, czy też uwzględniają złożoność ludzkiej osobowości?
- Cel testu: Czy test służy głównie rozrywce, czy jest narzędziem do głębszej analizy? W przypadku poważnych zastosowań (np. w rekrutacji czy terapii) zawsze warto szukać profesjonalnej pomocy psychologa lub certyfikowanego coacha.
